آشنايي با ديار محرومان 

 

مسجد ریگ رضوانشهر دارالعباده بودن یزد را قوت بخشید

 

کویر خشن و بی رحم و بادهای سرخ و سیاه که ویژگی ناحیه خشک و گرم است دست تطاولش نه تنها بر تعداد زیادی از آبادی ها و حتی شهرها گسترده ، بلکه بر مساجد و مدارس نیز رحم نکرده و بسیاری را به زیر شن و ماسه فرو برده است . از این جمله اماکن مذهبی مسجدی در رضوانشهر(مجومرد) می باشد که توجه همگان خصوصاً مردم  مسلمان و پژوهشگران و علاقمندان به میراث فرهنگی را به خود جلب نموده است . مسجدی که پس از سالیان سال از زیر خروارها خاک بیرون آمد و دارالعباده بودن یزد را قوت بخشید .

ایمان واعتقاد مردم یزد که سعی در تعمیر و بازسازی مسجدی که تنها  گنبد آن در زیر شنهای روان نمایان بود باعث گردید مسجد عظیمی مربوط به قرن هشتم هجری قمری در عمق چهار متری خاک  کشف گردد . مسجد  شامل صحن و بقعه های زیادی در اطراف آن و همچنین سه قبر کاشیکاری شده به نامهای حاجی کمال الدین و حاجی جمال الدین و قبر سوم  ناشناخته می باشد .

مسجد ریگ رضوانشهر یعنی مسجد جامع قدیم که از بناهاي قابل توجه قرن هشتم هجري قمري است ، صحن مسجد که زیر گنبد قرار دارد مربعی است باندازه 6 در6 متر و از طرف مغرب به بقعه ای که متصل به مسجد است راه داشته است  اين مسجد امروزه در جوار شهر رضوانشهر(مجومرد) واقع شده اطراف آنرا شن هاي روان احاطه نموده است که ياد آور شكوه و جلال شهر در طي قرون و اعصار گذشته می باشد. ساختار معماري مسجد و ستونهاي ستبر آن و وسعت بناي مسجد حكايت از بزرگي و عظمت رضوانشهر در گذشته هاي دور دارد .

بناي مسجد نيز بر سبك معماري شيعي بنا شده كه در جاي خود سندي معتبر بر بالندگي مذهب شيعه در اين سرزمين قبل از رسمي شدن تشيع به عنوان مذهب رسمي كشور محسوب ميشود . چنانكه مي دانيم در سال ۹۰۷ هجري قمري با تاجگذاري شاه اسماعيل صفوي در تبريز مذهب شيعه به عنوان مذهب رسمي كشور معرفي شد و فتح يزد بدست قزلباشان صفوي در سال ۹۰۹ هجري قمري اتفاق مي افتد حال آنكه بناي مسجد به یک قرن قبل از اين واقعه باز مي گردد

مسجد ريگ رضوانشهر تا سال ۱۳۶۹ شمسی در زير شنهاي روان مدفون بوده و تنها قسمتي از گنبد آن و سه قبر كاشيكاري شده نمایان و چشم نظاره گران را به خود جلب می کرد  که در سال مذکور به منظور توسل از درگاه ایزدی به جهت شفای یکی از بیماران (مرحوم سيد حسين هاشمي مدیر دبستان آزادی رضوانشهر ) و ادای وظيفه مردم رضوانشهر در جمع آوری خاک های زیر گنبد و تمیز کردن آن متوجه می گردند اين مسجد در اثر طوفانهای سهمگین گذشته زیر خروارها خاک مدفون شده لذا اقدام به حفاري در اطراف مسجد نموده كه با دیوارهای عظيم و بدون سقف مواجه  مي شوند و شروع به بازسازی می نمایند .

تا قبل از باز سازي مسجد گذشته از محراب وصحن اصلي كه در داخل گنبد قرار داشت در درون بقعه اي كه به صحن اصلي منتهي مي گرديد سه قبر قابل رويت بود.

۱- قبر حاجي كمال الدين باني احتمالي مسجد كه در وسط بقعه جاي داشت وتنها قسمتهايي از كاشيكاري بدنه قبر بر جاي مانده بود و بر گرد قبر به خط نسخ خوش بر كاشي معرق ابياتي چنين به چشم مي خورد . 

 شد زدنيا بسوي بهشت برين           خواجه حاجي كمال مله الدين

آنكه او ساخت مسجدي جامع              كه از او هست نور حق لامع

مسجدي در محله او پرداخت            كه ازخلدبرين كسش نشناخت

هم سجلهاي وام داران شست             هم ره و رسم نامداران جست

وقفها كرد گوسفند و زمين                   ساخت حمام يزد ماء معين

مصنعه ساخت پر زآب زلال                   روضه ماء....نهرها سلسال

دو شب از شنبه ربيع نخست              گر ببستم .... حساب درست

رفت در سال هشتصد و چهل و  هشت      (نقل از کتیبه یافت شده)

 

2 - قبر شيخ جمال الدين محمودي حاجي كمال الدين عيسي بن جلال محمود در سمت چپ وجنب ديواره شرقي  به اندازه ۶۸ در ۲۲۰ سانتي متر و به ارتفاع ۵۵ سانتي متر كه بر دوره آن به كاشي معرق و به خط نسخ اسامي مبارك دوازده امام و بر حاشيه سطوح آن آيه الكرسي ودر وسط گل و بته ولا اله الا الله محمد رسول الله كتابت شده و اضافه بر آن در بالاي سر اين قبر  كتيبه مستطيل شكلی نصب بوده که توسط غارتگران آثار تاریخی از جا کنده شده و بیرون برده شده است .

3 -در قسمت شرقی بقعه قبر سومی وجود دارد که از هویت صاحب آن اطلاع دقیقی در دست نیست....

از مطالب مذکور در کاشیهای قبر اصلی معلوم شد که بانی مسجد همین شخص است که در بقعه مدفون است و فرزندش را هم بعداً در کنار او به خاک سپرده اند .

لازم به توضیح است که کاشی های دو قبر مذکور سالهای قبل توسط عده ای ناشناس جهت سرقت  خراب و شکسته شده بود . با توجه به اینکه قسمت ها ئی از بقعه و صحن مسجد در زیر کشت و باغات کشاورزان محل قرار داشت هنوز دیوار ها و زیرسازی ها ی آن صحیح  و سالم می باشد .

لازم به ذکر است که در ادامه ی حفاری اطراف مسجد بقعه ای پیدا شد که در آن ۲۳ قبر با کاشی کاری های بسیار زیبا  و نفیس کشف گردیده است كه هیچ کدام تاریخ ندارد. در اطراف مسجد هنوز بناهای خشتی نمایان است که پر از شن بوده و تخلیه نشده ...

 بازسازی این میراث عظیم مذهبی ، فرهنگی هم اکنون زیر نظر سازمان میراث فرهنگی استان یزد و با همکاری مردم رضوانشهر و دیگر نقاط استان در حال اجرا است . که از جمله می توان به ساخت سقف ها و بعضی از دیوار ها به سبک معماری قدیم مسجد که معماری قرن هفتم هجری می باشد اشاره کرد  لکن آنچه مسلم است با توجه به منطقه تاریخی که مسجد در آن قرار دارد ، و سابقه آن در کتب تاریخی ، عظمت مسجد و این منطقه به حدی است که احتمال قوی دارد سوابقی پیش از حد تصور داشته باشد .

حدود ۲۰۰ متر بالاتر از مسجد یک آسیاب آبی وجود داشته که کاملا در زیر زمین مدفون است  .

 با وجود اینکه مسجد ریگ رضوانشهر با شماره ۲۴۰۲ در لیست آثار ملی ایران به ثبت رسیده ولی سازمان میراث فرهنگی آنرا به حال خود رها نموده بطوری که مقداری از آثار گلی اطراف مسجد توسط بعضی افراد بطور مکرر تخریب می شود .

 مسجد ریگ (دارالشفاء) رضوانشهر به عنوان زیارتگاهی پذیرائی زائرین از سراسر استان و استان های همجوار در طول هفته خصوصاً شب های جمعه می باشد و هر شب جمعه دعای ملکوتی با عظمت خاصی انجام می گیرد .

مسجد به عنوان پایگاه و رکن اصلی انقلاب نه تنها باعث پیروزی بلکه باعث شد بسیاری از توطئه ها و دسیسه های دشمنان اسلام نقش بر آب بشود . پس چه خوب است که در حفظ وحراست از این ادعیه مذهبی بکوشیم و بیشترین استفاده را از آن ببریم .

همانگونه که دست مردان خدا پرستی این مساجد را ساخته و پرداخته است دستان پر تلاش مردانی نیز می طلبد که خاک را از گرده آن بزدایند و غبار فراموشی را از چهره اش بشویند و چه بسا اگر همت وتلاش سازمان میراث فرهنگی و دیگر ارگان ها ادامه یابد آثار فرهنگی و تاریخی دیگری خصوصا آثار هنری معماری ، از زیر تود های عظیم شن و ماسه به درآیند و آبادی های دیگری نیز  سر از خاک بردارند به امید آن روز ...

 

منابع : - کتاب یادگارهای شهر یزد نوشته ایرج افشار

- روزنامه جهان اسلام پنجشنبه  مورخ  ۸/۱۲/۱۳۷۰

 

تهيه و تنظيم : دكتر محمد حسن رفيعي

يزد ـ شهرستان صدوق ـ رضوانشهر ـ مسجد ريگ

www:masjederige.blogfa.com